Leczenie cytomegalii

Jeżeli zarażony cieszy się pełnią zdrowia, jego organizm poradzi sobie z wirusem samoistnie i przetworzy go w stan nieaktywny, niezdolny do zarażania i powodowania jakichkolwiek powikłań. Zazwyczaj cytomegalia nie jest szkodliwa a jej leczenie nie jest konieczne. Największe spustoszenie sieje u osób z osłabioną odpornością oraz w przypadku płodów i noworodków.

O ile wirus cytomegalii nie jest tak naprawdę w żaden sposób szkodliwy dla kobiety ciężarnej to może być niezwykle niebezpieczny dla płodu.

Przy zakażeniu przezłożyskowym noworodek ma przeważnie zapalenie płuc, nasiloną żółtaczkę i niejednokrotnie zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Nierzadko rozpoznawane jest także powiększenie wątroby i śledziony oraz zajęcie mięśnia sercowego. Najczęściej u dzieci, które zarażone zostały wewnątrz macicy występuje wada słuchu oraz wzroku – to nawet 10% przypadków. Noworodki mają często małogłowie bądź wodogłowie, nierzadko występuje u nich zaćma.

Zdarza się również, że narodzone dziecko może nie wykazywać żadnych objawów zakażenia a następstwa cytomegalii mogą pojawiać się u niego nawet do drugiego roku życia, wtedy zauważa się zaburzenia psychologiczne, upośledzenie umysłowe, zaburzenia nerwowo-mięśniowe oraz padaczka. Diagnozowana jest także kardiomegalia, niedokrwistość oraz skaza krwotoczna. U dzieci ze zdiagnozowaną cytomegalią występują też w późniejszym etapie problemy z nauką oraz autyzm.

Badania w kierunku cytomegalii po raz pierwszy kobieta powinna to zrobić przed zajściem w ciążę. Jeśli badanie wykaże świeże zakażenie lub chorobę, należy odłożyć macierzyństwo na później. Badanie warto powtórzyć jeszcze dwukrotnie: między 6. a 8. tygodniem ciąży, aby upewnić się, że nie ma ryzyka poronienia lub wad płodu z powodu cytomegalii, i ok. 24. tygodnia ciąży. Gdy w tym drugim przypadku wynik badania będzie niekorzystny, trzeba liczyć się z koniecznością leczenia dziecka tuż po narodzinach.

Aż w 20-30% wirus cytomegalii aktywny w czasie I trymestru ciąży powoduje poronienie nawykowe. Jeśli poprzez łożysko płód zostanie zarażony (1% przypadków), najprawdopodobniej nastąpi u niego atak wirusem na komórki, które nie zdążyły się jeszcze do końca wykształcić. Warto dodać, że wirus cytomegalii najczęściej obecny jest w drogach rodnych ciężarnej a do zakażenia dochodzi podczas porodu naturalnego (10% przypadków).

W I trymestrze istnieje bardzo duże ryzyko do obumarcia płodu i poronienia. Jeśli do niego nie dojdzie, narodzone dziecko posiadać będzie szereg wad wrodzonych łącznie z zaburzeniami ośrodkowego układu nerwowego. W pierwszej kolejności wirus atakuje komórki wzroku.

W II trymestrze ciąży wirus powoduje u dziecka uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego wraz z uszkodzeniami mózgu. Płód może mieć wiele wad wrodzonych, dojść może do zapaleń jego narządów i uszkodzenia różnego rodzaju tkanek. Po porodzie objawia się to przede wszystkim padaczką i małogłowiem. Trzeba zaznaczyć, że zmiany te są trwałe a ich leczenie nie jest możliwe na etapie ciąży nawet wtedy, gdy cytomegalia zostanie wykryta.

Jeśli do zakażenia cytomegalią dojdzie w III trymestrze ciąży, najczęściej powoduje ona przedwczesny poród – tylko od szczegółowej fazy ciąży i rozwoju dziecka zależy, jak duże zmiany będzie miał noworodek. Najczęściej u dziecka diagnozuje się wtedy zapalenie płuc, zwiększoną żółtaczkę oraz powiększenie narządów mięsistych jak nerki, wątroba czy śledziona.

Płód może zostać zainfekowany tego rodzaju chorobą w każdym momencie trwania ciąży a nawet w trakcie porodu i zaraz po narodzinach.

Leczenie cytomegalii stosuje się najczęściej u noworodków, u których zdiagnozowano jej obecność – wtedy stosuje się lek hamujący replikację wirusa, czyli gancyklovir. Noworodek jest w takim przypadku hospitalizowany około 14 dni a leczenie chroni go przed zmianami zapalnymi, głównie w mózgu i na siatkówce oka. Dzieci, które wykazują dodatkowo niską odporność leczone są również surowicą odpornościową.

Należy pamiętać, że leczenie takimi środkami nie jest wskazane dla kobiet w ciąży, ponieważ może spowodować trwałe uszkodzenia płodu. Leki te nie likwidują wirusa a tylko go usypiają i nie doprowadzają do kumulowania się zwiększonej ilości szczepów.

Noworodek zakażony cytomegalią powinien zostać poddany hospitalizacji na okres minimum 2 tygodni a pod stałą kontrolą lekarza przebywać do ukończenia 1 roku życia. Leczenie polega wtedy na podawaniu leków hamujących rozmnażanie wirusa, jest to przeważnie gancyklovir.

Okres wylęgania zakażenia dla poszczególnych dróg przekazywania wirusa nie jest dokładnie znany, ale można przyjąć, że średnio wynosi 12 miesięcy. Zakażeniu ulegają osoby w różnym wieku; zakażenie nie wiąże się z sezonowością. Po zakażeniu u człowieka produkowane są swoiste przeciwciała różnych klas, które są możliwe do wykrycia w surowicy krwi. Noworodki z zakażeniem objawowym stanowią tylko 10–15% w całej grupie zakażonych w życiu płodowym, ale niestety aż 85–90% z nich zademonstruje odległe następstwa w postaci: upośledzenia umysłowego, padaczki oraz mózgowego porażenia dziecięcego, a także niedosłuchu i upośledzenia widzenia.

Najliczniejszą grupę (ok. 90%) stanowią dzieci zakażone w ostatnich tygodniach ciąży, które bezpośrednio po urodzeniu nie wykazują objawów klinicznych lub objawy są skąpe (np. przedłużająca się żółtaczka). Jakkolwiek rokowanie w tych przypadkach jest pomyślne, to jednak także u około 10–15% tych dzieci mogą w przyszłości pojawić się odległe następstwa przebytego zakażenia, najczęściej niedosłuch.

W przypadku noworodków, zwłaszcza przedwcześnie urodzonych (niedojrzałość immunologiczna w pierwszych miesiącach życia), oraz u osób z upośledzoną odpornością badanie wyłącznie swoistych przeciwciał może być niewystarczające do ustalenia rozpoznania. Konieczne jest zastosowanie metod badawczych wykrywających wirusa lub elementy jego budowy. Niezbędna w ustaleniu rozpoznania jest także ocena dziecka przez różnych specjalistów, jak: neurolog, okulista, audiolog i innych, w zależności od wskazań, oraz wykonanie badań uzupełniających, zwłaszcza oceniających czynność wątroby, nerek, szpiku kostnego, badań oceniających budowę i czynność ośrodkowego układu nerwowego: ultrasonografia (USG), tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, badanie elektroencefalograficzne (EEG) i potencjałów wywołanych pnia mózgu.

Po zakończeniu leczenia możliwe jest złagodzenie niekorzystnych odległych następstw wrodzonej cytomegalii przez stosowanie wielospecjalistycznej rehabilitacji z udziałem: fizjoterapeuty, psychologa, logopedy, pedagoga i innych. Konieczne jest objęcie tych pacjentów długoletnim nadzorem lekarskim różnych specjalistów.